پرکاربردترین نمادها در زبان مدلسازی BPMN

چکیده:

BPMN یک استاندارد بسیار مهم برای نمایش گرافیکی فرآیندهای کسب و کار است و طیف گسترده‌ای از نمادهای مدلسازی را ارائه می‌دهد. در حقیقت، تمامی این نمادها دارای اهمیت یکسانی نیستند و تحلیلگر کسب و کار اغلب از مجموعه ی مشخصی از المان های BPMN استفاده می نماید.

در این مقاله سعی بر آن است که به بررسی مجموعه‌ای از پرکاربردترین نمادهای BPMN پرداخته شود و همچنین تفاوت‌های استفاده از این زبان مدلسازی در سطح دانشگاهی، مشاوره و عمومی مورد بررسی قرار گیرد. 

برای دستیابی به هدف فوق الذکر، ۱۲۰ نمودار ‌BPMN با استفاده از تکنیک‌های مبتنی بر آمار و ریاضیات بررسی شدند. یافته‌های ما نشان می‌دهد که کمتر از ۲۰ درصد از نمادهای BPMN به طور منظم به کار گرفته می‌شوند. به عبارتی، به طور متوسط، مدل های فرآیندی شامل ۹ نماد متفاوت از ‌BPMN بودند که در حقیقت توافق بر استفاده از بخش کوچکی از تمامی نمادها را نشان می دهد.

 

کلمات کلیدی: BPMN، تجزیه و تحلیل زبان، مدلسازی فرآیند

 

۱- مقدمه:

BPMN به عنوان یک زبان استاندارد برای نمایش فرآیندهای کسب و کار به کار می‌رود و به طور خاص در سطح تجزیه و تحلیل و طراحی سیستم‌های سطح بالا مورد استفاده قرار می‌گیرد. تعداد بسیاری از ابزارهایی که امکاناتی از قبیل طراحی فرآیند، معماری سازمانی و خودکارسازی گردش کار را ارائه می‌دهند، دارای محیط مدلسازی مبتنی بر BPMN هستند. توسعه BPMN متأثر از تقاضا برای نمادهای گرافیکی بود که BPEL (زبان اجرایی فرآیندهای کسب و کار) را تکمیل می‌کرد. در واقع، قصد طراحان BPMN، توسعه یک زبان مدلسازی بود که بتواند عملیات مدلسازی فرآیندهای کسب و کار را به طور معمول انجام دهند. این امر به وضوح در اسناد تشریح کننده خصوصیات BPMN وجود دارد و به علاوه، نمادهای BPMN را به یک مجموعه از المان‌های گرافیکی اصلی و یک مجموعه تخصصی‌تر از المان‌ها که قابل توسعه نیز هستند، تقسیم می‌کند.

توسعه دهندگان BPMN بر این باور بودند که مجموعه اصلی از نمادها، توسط تحلیلگران کسب و کار و به منظور بصری سازی فرآیندها به ساده‌ترین شکل ممکن به کار می‌رود. مجموعه کامل نمادها، کاربران را قادر می‌سازد که سناریوهای پیچیده‌ای از فرآیندها را با جزئیات مشخص نمایند که این کار به شبیه سازی، ارزیابی و حتی اجرای فرآیندها کمک می‌کند. این جداسازی (منظور جداسازی نمادهای اصلی از نمادهای تخصصی‌تر در BPMN است) منعکس کننده گرایش به جدانمودن مدلسازی فرآیندهای مبتنی بر کسب و کار از پیاده سازی گردش کارهای عملیاتی است. 

تکامل BPMN بسیار نزدیک به ظهور زبان استاندارد مدلسازی دیگری به نام UML بود. هر دوی آن ها توسط سازمان استانداردسازی OMG به تصویب رسیدند و هر دو شامل مجموعه بزرگی از نمادها هستند که گزینه های بسیاری را برای مدلسازی مفهومی فراهم می آورند. در مطالعات تحقیقاتی انجام گرفته، هر دو زبان BPMN و UML علیرغم اینکه از لحاظ معنایی غنی هستند اما از لحاظ نظری از سایر زبان‌های مدل‌سازی، بسیار پیچیده تر می باشند. در موردهای کاربری (Use Cases) در UML، پیچیدگی زبان منجر می‌شود که کاربران تعمداً مجموعه نمادهایی را که برای تجزیه و تحلیل سیستم به کار می‌برند، کاهش بدهند. مطالعات مربوطه نشان می‌دهند که در UML نیز کمتر از ۲۰ درصد از نمادها به کار می‌روند. 

پیچیدگی استاندارد BPMN به ظاهر مشابه استاندارد UML است و تعدادی سؤال را منجر می‌شود:

  • آیا کاربران BPMN قادر هستند - و یا تمایل دارند - که با پیچیدگی این زبان روبرو شوند؟
  • آیا جداسازی نمادها به دو بخش اصلی و تخصصی (قابل توسعه) رویکرد مناسبی در مدلسازی ها است؟
  • و در واقع، BPMN در عمل چگونه مورد استفاده قرار می‌گیرد؟

 

BPMN نه تنها در دنیای واقعی، بلکه در محیط‌های دانشگاهی نیز مورد توجه است، اما تقریباً تمامی همکاری این دو، در سطح تحلیلی و مفهومی است. در واقع تنها چند نگرش تجربی وجود دارد که چگونه BPMN در عمل مورد استفاده قرار گیرد.

بر این اساس، ضرورت تحقیق ما، ارائه شواهد تجربی در استفاده از BPMN در مدلسازی فرآیندهای واقعی است که در عمل پیاده سازی شده‌اند. هدف این مقاله، استفاده از روش‌های آماری در بررسی این امر است که کدامیک از نمادهای BPMN در عمل مورد استفاده قرار می‌گیرند. ما مجموعه بزرگی از نمودارهای BPMN را از سه حوزه کاربردی متفاوت (مشاوره، آموزشی و مهندسی مجدد فرآیند) جمع آوری کردیم و مدل های مربوطه را بر اساس نمادهایی از BPMN که در آن ها به کار گرفته شد، تجزیه و تحلیل نمودیم. این مطالعه نخستین گام برای تعیین پرکاربردترین مجموعه نمادهای BPMN است و همچنین اکوسیستمی از مدلسازهای فرآیند را به همراه نمادهای پرکاربرد BPMN در آن‌ها مشخص می‌نماید.

در ادامه، مباحث به شرح زیر ارائه می‌شوند: بخش بعدی به طور مختصر، پیش زمینه تحقیق را مشخص می‌نماید. در بخش سوم، نتایج تجزیه و تحلیل ارائه شده و بر روی آن‌ها بحث می‌شود. بخش چهارم، نتیجه گیری مقاله به همراه بحث پیرامون پاره‌ای از مفاهیم و محدودیت‌ها است و چشم انداز تحقیقات آینده را مشخص می‌کند.

 

۲- پیش زمینه تحقیق:

۲-۱- مقدمه ای بر BPMN

BPMN استانداردی است که برای مدلسازی فرآیندهای کسب و کار مورد استفاده قرار داده می‌گیرد. توسعه آن بر اساس بازنگری سایر زبان‌های نمادگذاری نظیر UML، IDEF، ebXML و زنجیره فرآیندهای مبتنی بر رخداد است. 

BPMN توسط یک کنسرسیوم صنعتی (BPMI.org) ایجاد شده است که طیف گسترده‌ای از فروشندگان ابزار BPM را شامل می شود -نه کاربران نهایی-. فرآیند استانداردسازی در مدت شش سال و در طی بیش از ۱۴۰ نشست حضوری و مجازی انجام گرفت. گروه کاری BPMN یک مستند از مشخصات را تهیه کردند که نمادهای BPMN را به دو بخش المان‌های گرافیکی اصلی و المان‌های تخصصی که قابلیت توسعه نیز دارند، متمایز کرده‌اند. 

در ساختار کامل BPMN به تعداد ۵۰ نماد به اضافه صفات تعریف شده است و هر یک از آن‌ها در یکی از چهار گروه زیر طبقه بندی می‌شوند:

  1. اشیاء کنترل جریان
  2. اشیاء اتصال
  3. SwimLane ها
  4. مصنوعات (Artifacts)

اشیاء کنترل جریان، نظیر رخدادها، فعالیت‌ها و دروازه‌ها، عناصر اساسی برای ایجاد مدل‌های مبتنی بر BPMN هستند. اشیاء اتصال از انواع متفاوتی از فلش‌ها برای ایجاد ارتباط داخلی اشیاء کنترل جریان استفاده می‌کنند. SwimLane ها برای دسته بندی فعالیت‌ها مورد استفاده قرار داده می‌شوند. مصنوعات می‌توانند به مدل اضافه شوند و به منظور نمایش اطلاعات مرتبط بیشتر با مدل مورد استفاده قرار گیرند.

شکل زیر نمونه‌ای از نمودار BPMN را مشخص می‌کند که یک فرآیند پرداخت و دریافت سفارش را که با یک رخداد فروش آغاز می‌شود، نشان می‌دهد.

 

               

 

۲-۲- منابع داده 

به منظور دستیابی به دیدگاهی آگاهانه در مورد استفاده از BPMN در عمل، ما مدل های BPMN را از سه منبع زیر جمع آوری کردیم:

  1. جستجو با استفاده از موتورهای جستجوی اینترنتی برای  واژه "مدل BPMN" که منتج به ۵۷ نمودار گردید که از وب سایت های سازمان ها، انجمن ها و سایت های مشابه به دست آمد. لازم به ذکر است که نمودارها به زبان های گوناگونی برچسب گذاری شده بودند اما هدف ما نمادهای BPMN بود نه محتوای برچسب ها. 
  2. ۳۷ نمودار دیگر از پروژه هایی که در حوزه مشاوره مطرح بودند و به آن ها دسترسی داشتیم، به دست آمدند.
  3. ۲۶ نمودار دیگر از طریق سمینارهای آموزش BPMN جمع آوری شدند. 

به طور کلی، مجموعه ما متشکل از ۱۲۶ مدل BPMN شد که برای اهداف طراحی (مجدد) فرآیند، آموزش، مشاوره، مهندسی نرم افزار و گردش کار مورد استفاده قرار می‌گرفت. ۶ نمودار از تجزیه و تحلیل حذف شدند زیرا نمودارهای زائد و تکراری بودند.

 

۲-۳- طرح تحقیق

پس از به دست آوردن مجموعه قابل توجهی از مدل‌های BPMN، گام بعدی آماده سازی این مدل‌ها برای تجزیه و تحلیل بود. در یک صفحه اکسل، انواع نمادهای BPMN را لیست کردیم و به ازای هر مدل، در صورتی که نمادی در آن مدل رخ داده بود عدد یک و در غیر این صورت عدد صفر را گذاشتیم. رشته به دست آمده به ازای هر مدل یک رشته باینری بود که از آن برای تجزیه و تحلیل‌های آتی استفاده کردیم. 

به علاوه لازم به ذکر است هر یک از مدل ها را با یکی از سه برچسب زیر مشخص نمودیم:

  •    وب: مدل‌های به دست آمده از موتورهای جستجوی اینترنتی
  •    مشاوره: مدل‌های به دست آمده از پروژه های مشاوره ای
  •    سمینار: مدل‌های به دست آمده از سمینارهای آموزشی

این برچسب‌ها مبنایی برای استفاده از تکنیک‌های آماری است که به عنوان نمونه می‌توان تجزیه و تحلیل‌های خوشه‌ای، مبتنی بر تعداد تکرارها، کوواریانسی و توزیع شده را نام برد.

ما تکنیک‌های تجزیه و تحلیل موجود در اکسل (شمارش فراوانی)، تکنیک‌های ریاضی (ماتریس‌های کوواریانس، فاصله همینگ) و تکنیک‌های زبان R (تجزیه و تحلیل خوشه‌ای) را مورد استفاده قرار دادیم. 

در بخش آتی، جزئیات دقیق‌تری در مورد نرم افزارها و تکنیک‌های به کار گرفته شده بیان می‌شود، همچنین نتایج به دست آمده، ارائه می‌گردد.

 

۳- تجزیه و تحلیل و بحث:

۳-۱- استفاده کلی از نمادهای BPMN

BPMN، پنجاه نماد را برای مدلسازی ارائه می‌دهد. سؤال اول این است که کدامیک از این نمادها در عمل مورد استفاده قرار می‌گیرند و این استفاده به چه میزان است؟ 

شکل زیر، تعداد تکرارهای هر یک از نمادهای BPMN را و بر اساس برچسب هر یک از مدل‌ها نشان می‌دهد. به طور کلی، چهار ساختار در بیش از ۵۰ درصد نمودارها مشترک است: جریان توالی، وظیفه، رخداد آغازین و رخداد پایانی. شایان ذکر است که هر چهار نماد به مجموعه اصلی BPMN متعلق هستند.

        

 

شکل فوق نشان می‌دهد که هر مدل دارای ساختار جریان توالی است و تقریباً هر مدل شامل ساختار وظیفه است. اکثر مدل‌های دارای برچسب وب و سمینار شامل رخدادهای آغاز و پایان هستند و این درحالی است که مدل‌ها با برچسب مشاوره، این رخدادها را با نوع مشخصی از رویدادها جایگزین نموده‌اند (نظیر رخدادهای زمانی یا پیامی به جای رخداد آغازین  و خاتمه، پیام یا لینک به جای رخداد پایانی). سایر نمادهای BPMN به طور یکنواخت توزیع شده‌اند.

بررسی دقیق‌تر شکل فوق منجر به مشاهدات جالبی می‌شود: در حالی که اکثر مدل‌های دارای برچسب مشاوره، شامل دروازه‌های داده‌ای XOR (هفتادو هفت درصد)، Pool ها (۸۱ درصد) و Lane ها (۶۹ درصد) هستند، در مدل‌ها با برچسب‌های دیگر از این نمادها کمتر استفاده شده است (به ترتیب برای مدل‌های دارای برچسب وب، ۵۷، ۳۰ و ۲۱ درصد و برای مدل‌های دارای برچسب سمینار، ۲۳، ۵۶ و ۱۶ درصد). این موضوع نشان می‌دهد که مدل‌های دارای برچسب مشاوره، ساختار سازمان‌ها را با جزئیات بیشتری به نمایش می‌کشند و اکثر آن‌ها دارای نمادهای دروازه‌ای هستند و این در حالی است که تنها یک چهارم مدل‌های سمیناری از آن‌ها استفاده می‌کنند. 

مدل‌های وب غالباً از دروازه‌ها استفاده می‌کنند (که در ۵۵ درصد از مدل‌ها مشاهده می‌شود)، در حالی که مجموعه‌های سمینار و مشاوره استفاده کمتری از این نماد دارند (به ترتیب ۵ و ۱۲ درصد). مدل‌های دارای برچسب وب، منطق جریان کنترل نمودارها را به شکل متن ساده‌ای نمایش می‌دهند (که می‌توان به عنوان دروازه‌های عمومی در نظر گرفت) و این بر خلاف ساختارهای XOR، OR و AND است. کسر قابل توجهی از مدل‌های سمیناری، شامل نماد پیام‌های میانی هستند (۴۱ درصد)، در حالی که تنها ۷ درصد از مدل‌های وب و ۱۲ درصد از مدل‌های مشاوره، شامل این نمادها هستند. این امر نشان می‌دهد که کاربرد این نماد معمول نیست. 

 

۳-۲- ارتباط نمادهای BPMN

پس از مشخص نمودن پرتکرارترین نمادهای BPMN، چند سؤال مطرح می‌شود: کدامیک از نمادهای BPMN به صورت ترکیبی با یکدیگر به کار می‌روند؟  کدامیک را می‌توان جایگزین دیگری نمود؟ آیا جفت‌هایی از نمادها وجود دارند که حتماً با یکدیگر مورد استفاده قرار گیرند؟

برای پاسخ به سوالات فوق، از دانش ریاضی برای ایجاد ماتریس های کوواریانسی برای سه مجموعه از نمودارها استفاده می شود. این روش به ما اجازه می دهد که جفت هایی از نمادهای BPMN که با یکدیگر یا به جای یکدیگر استفاده می شوند را مشخص کنیم. آن جفت از نمادهای BPMN که دارای مقدار کوواریانس منفی هستند(p < -0.05)، معادل یکدیگرند و آن هایی که دارای مقدار کوواریانس مثبت هستند (p > 0.05)،  می توانند به صورت ترکیبی به کار روند. جدول زیر به صورت خلاصه نتایج را نشان می دهد.

 

                  

 

یافته‌های ما مفاهیم جالبی را در مورد مدلسازی بر اساس BPMN در دنیای واقعی نشان می‌دهد. به نمادهایی از BPMN که به صورت ترکیبی مورد استفاده قرار می‌گیرند، دقت کنید (جدول فوق ستون چپ)؛ اکثر این موارد در مدلسازی BPMN رخ می‌دهند. برای نمونه، Pool ها تنها می‌توانند با سایر Pool ها از طریق جریان پیام ارتباط برقرار کنند، Lane ها به Pool نیازمند هستند و مدل‌های BPMN هم به رخداد آغازین و هم به رخداد پایانی نیاز دارند.

با نگاهی به نمادهایی از BPMN که می‌توانند به جای یکدیگر به کار بروند، متوجه می‌شویم که می‌توان الگوهای جالبی از به کارگیری نمادهای BPMN را شناسایی کرد. برای نمونه در مورد دروازه (Gateway) و XOR مبتنی بر داده، می‌توان گفت زمانی که ایجادکننده مدل می‌خواهد مدل خود را بازنگری نماید، می‌تواند از  XOR مبتنی بر داده به جای دروازه‌های نامشخص استفاده نماید تا معنای جریان کنترل را روشن نماید.

 

۳-۳- خوشه بندی نمادهای BPMN

علاوه بر شناسایی نمادهایی که به جای هم یا با هم استفاده می‌شوند، علاقمند هستیم بدانیم چه خوشه هایی از نمادها در BPMN وجود دارند. برای این منظور، از روش تجزیه و تحلیل خوشه‌ها به صورت سلسله مراتبی استفاده می‌شود که بر مبنای فاصله اقلیدسی است تا بتوان نمادهای BPMN را به زیرمجموعه‌های جدا از هم تقسیم کرد. شکل زیر نتیجه حاصل را نمایش می‌دهد.

 

   

 

در شکل فوق، شش خوشه مشخص شده است. نخست، خوشه وظیفه (Task) و جریان نرمال (Normal Flow) که هسته اصلی مدلسازی بر مبنای BPMN هستند و همراه با آن‌ها، رخدادهای آغاز و پایان نیز در خوشه دوم قرار دارند. اجزای خوشه‌ای که در شکل با رنگ زرد مشخص شده است، ساده‌ترین فرم تشریح اساس یک مدل گرافیکی از فرآیند است.

خوشه سوم از المان‌هایی تشکیل شده است که به آراستن و توصیف مدل‌های فرآیندی با استفاده از حاشیه نویسی های متن، دروازه‌ها (که شرایط جریان کنترل را مشخص می‌کند) و اطلاعات پردازش داده‌ها، می‌پردازند. 

خوشه چهارم و پنجم اساساً معانی بیشتری را به مفاهیم مدلسازی اصلی می‌افزایند. خوشه چهارم این امر را به واسطه اضافه نمودن اطلاعات به وظایف سازمانی، نقش‌های مورد نیاز در فرآیند و تعیین مسئولیت‌ها به واسطه اطلاعات choreography، انجام می‌دهد (این خوشه با رنگ سبز روشن در سمت راست شکل فوق مشخص شده است).  خوشه پنجم به منظور افزودن معانی بیشتر به مدل، در بازنگری مدل، مفاهیم orchestration در جریان فرآیندها را از طریق انواع متفاوتی از رخدادها و دروازه‌ها انجام می‌دهد. (این خوشه با رنگ سبز تیره در سمت راست شکل فوق مشخص شده است). 

خوشه ششم، نشان دهنده مجموعه‌ای از نمادها است که به سادگی می‌توان گفت اصلاً به کار گرفته نمی‌شوند (این خوشه با رنگ قرمز در شکل فوق نشان داده شده است).

خوشه‌های تشکیل شده از نمادهای BPMN، یک نقطه روشن و امیدوارکننده برای کاربران BPMN - شامل فروشندگان، مشاوران، مربیان و کاربران نهایی - است. این افراد می‌توانند در تلاش خود برای یادگیری و استفاده از BPMN، به یک روش کارآمد دست یابند. برای نمونه، برنامه‌های آموزشی می‌توانند نخست بر روی خوشه‌های مدلسازی پایه‌ای تمرکز کنند. مشاوران و مربیان می‌توانند راهنمایی‌های خود را بر اساس عمومی‌ترین نمادهای BPMN انجام دهند.

 

۳-۴- مجموعه اصلی یا مجموعه قابل توسعه؟

با توجه به ویژگی های BPMN، طراحان انتظار دارند که بتوانند از مجموعه نماد های اصلی BPMN که شامل ۱۰ المان است، برای طراحی مدل خود استفاده نمایند و از مجموعه قابل توسعه از نماد های BPMN در صورتی که نمادهای اصلی به واسطه آن ها توسعه داده شده، استفاده کنند. سوالات اصلی این است که: آیا طراحان از نمادهای اصلی یا نمادهای قابل توسعه استفاده می کنند؟ آیا تفاوت های میان این نمادها برای آن ها قابل پذیرش است؟ 

برای پاسخ به این پرسش ها، ما نمادهای مدلسازی را به ۱۰ مجموعه تقسیم کردیم:

  • وظایف به مجموعه وظایف اصلی (Task-Basic) و وظایف قابل توسعه (Task-Extended) تقسیم شده‌اند که شامل نمادهایی برای زیرفرآیندها و همچنین وظایفی با معانی بیشتر نظیر وظایف چند نمونه‌ای، جبرانی (Compensations) یا تراکنش‌ها می‌شوند. 
  • نمادهای جریان توالی به یک مجموعه اصلی (Sequence Flow-Basic) شامل جریان نرمال و یک مجموعه قابل توسعه (Sequence Flow-Extended) شامل جریان پیش فرض، جریان استثنائات و شروط، تقسیم می‌شود.
  • دروازه‌ها نیز به دروازه‌های اصلی (Gateway-Basic) و دروازه‌های قابل توسعه (Gateway-Extended) تقسیم می‌شوند که شامل XOR مبتنی بر داده و رخداد، Inclusive-OR و دروازه های موازی می‌شود. ما در مقابل این دو مجموعه، نمایش اطلاعات مسیریابی به واسطه جریان توالی مشروط (Sequence Flow Gateway) را داریم. 
  • رخدادها به دو مجموعه اصلی (Event-Basic) و قابل توسعه (Event-Extended) تقسیم می‌شوند که شامل پیام‌ها، رخدادهای قانون، لینک‌ها و غیره می‌شوند. 
  • به علاوه، ما عناصر لایه بندی (Layout) نظیر اتصال دهنده‌های offpage و ساختار گروهبندی را از این مجموعه‌ها مجزا می دانیم. 

برای مجموعه‌های فوق الذکر، ما شمارش تعداد تکرار را به صورت جداگانه برای هر یک از سه دسته مدل انجام دادیم که نتیجه را در شکل زیر مشاهده می‌کنید.

              

 

الگوی استفاده شده ای که در شکل فوق به نمایش گذارده شده است، نشان می‌دهد در حالی که کاربران تمایل به استفاده از نمادهای وظایف اصلی و جریان توالی را دارند، اما اکثراً از یک مجموعه گسترده‌ای از نمادهای دروازه که توسعه یافته‌اند بهره می‌برند؛ به علاوه جریان‌های توالی توسعه یافته، به ندرت در عمل مورد استفاده قرار می‌گیرد. در خصوص رخدادها، مجموعه‌های اصلی و توسعه یافته به‌صورت یکسان مورد استفاده قرار داده می‌شود. از تجزیه و تحلیل بیشتر شکل فوق می‌توان به موارد زیر دست یافت:

  • مشاوران به طور خاص از وظایف قابل توسعه پرهیز می‌کنند و اساساً از وظایف اصلی استفاده می‌کنند. از سوی دیگر، آن‌ها تا حد زیادی، دروازه‌های خاص را در طراحی مدل به کار می‌برند. 
  • جریان‌های توالی تصمیم ساز، به ندرت مورد استفاده قرار می‌گیرد. این نشان می‌دهد که کاربران ترجیح می‌دهند مسیرها بر مبنای تصمیمات صریح، با استفاده از دروازه‌ها روشن شوند.
  • دروازه‌های اصلی غالباً در مدل‌های به دست آمده از وب نمود یافته است. با این حال، مدل‌های دارای برچسب مشاوره و سمیناری، به تعداد زیاد از این دروازه‌ها استفاده نمی‌کنند.
  • نمادهای لایه بندی نیز به ندرت استفاده می‌شوند. این امر نشان دهنده دو چیز است: نخست، کاربران اغلب از قابلیت‌های ابزار برای حاشیه نویسی نمودارها استفاده می‌کنند و دوم، با صرف وقت برای این کار، صرفاً ارزش بیرونی به دست می‌آید و منجر به کاهش پیچیدگی برای مخاطب بیرونی می‌شود.

 

۳-۵- هسته اصلی BPMN

ارزیابی ما تاکنون بر روی المان‌های خاص و گروهبندی آن‌ها به نمادهای اصلی و قابل توسعه بوده است. با این حال یکی از پرسش‌ها ما مرتبط با زیرمجموعه‌ای از نمادهای BPMN است که در میان مدل‌های مختلف مشترک است. شکل زیر، نمودار Venn از ترکیب‌های متفاوت نمادهای BPMN را نشان می‌دهد. عددی که در گوشه هر یک از دسته بندی‌ها در شکل نوشته شده است، تعداد مدل‌هایی را که زیرمجموعه مربوطه را در بر می‌گیرند، نشان می‌دهد.  شکل ترکیب‌هایی که بیشتر از ۱۰ تکرار را منجر می‌شدند، نمایش می‌دهد. 

 

      

 

به طور مشخص، زیر مجموعه پرتکرار، ترکیبی از وظایف و جریان توالی است که ۹۷ درصد مدل‌های تحت بررسی آن را در بردارند و ۳ درصد باقی مانده نیز از مجموعه وظایف توسعه یافته (زیرفرآیند) استفاده نموده‌اند. به علاوه رخدادهای آغاز و پایان زیرمجموعه پرتکرار بعدی است که بیش از نیمی از مدل‌ها از آن استفاده نموده‌اند. اضافه شدن Lane به زیرمجموعه‌های مذکور منجر به زیرمجموعه‌ای می‌شود که نزدیک به ۳۰ درصد از مدل‌ها را در بر می‌گیرد. افزوده شدن دروازه‌های اصلی یا موازی به زیرمجموعه اصلی از نمادها، منجر به شکل گیری زیرمجموعه‌ای می‌شود که در بین حدود ۲۰ درصد از مدل‌ها مشترک است. عمومیت دروازه XOR مبتنی بر داده و دروازه موازی نشان می‌دهد که آن‌ها یک عنصر اصلی در تعداد بسیاری از مدلسازها هستند و این موضوع علیرغم این امر است که BPMN آن‌ها را جزء مجموعه توسعه یافته قرار می‌دهد. همین شرایط برای رخدادهای زمانی و پیامی نیز وجود دارد (که به جای رخدادهای آغازین و پایانی به کار می‌روند). در حالی که سایر انواع رخدادها بسیار کم مورد استفاده قرار می‌گیرد، این دو نوع از رخداد (آغاز و پایان) بسیار پر استفاده هستند و در مجموعه اصلی BPMN قرار می‌گیرند.

به طور کلی، به نظر می‌رسد مدل‌های BPMN دارای  دو مجموعه اصلی هستند (در شکل فوق با دسته بندی‌های افقی و عمودی از یکدیگر متمایز شده‌اند). دسته بندی‌های افقی شامل وظایف، رخدادهای اصلی به علاوه نمادهایی برای جداکردن وظایف و بخش‌های سازمانی (Lane و Pool) است. مدل‌هایی از این دست عموماً توسط مشاوران و به منظور مهندسی مجدد و بهبود فرآیندها مورد استفاده قرار می‌گیرد. دسته بندی های عمودی به این زیرمجموعه از نمادها اضافه می‌شود تا کنترل مشخصی از جریان‌ها را انجام دهد (از طریق دروازه‌های گوناگون)، همچنین رخدادهای دقیق نظیر آغاز و پایان نیزبه فرآیند اضافه می‌شود. در کل، مجموعه‌های به دست آمده از ترکیب نمادهای BPMN می‌تواند به تحلیلگران و طراحان فرآیند کمک کند تا جریان دقیق و مورد علاقه‌شان را بدین وسیله به دست آورند. 

 

۳-۶- نتیجه گیری، محدودیت ها و چشم انداز

در این مقاله، ما استفاده از BPMN را در پیاده کردن مدل های فرآیندی واقعی مطالعه کردیم. ما ۱۲۰ مدل BPMN را گردآوری کردیم و طیف گسترده ای از تکنیک های آماری را برای شفاف نمودن پیچیدگی عملیاتی ناشی از BPMN به کار بردیم. مقاله ما سهم کلیدی در حوزه در حال رشد مدلسازی فرآیندها ایفا می کند. مهمترین یافته ما این است که  پیچیدگی BPMN در عمل، به طور قابل توجهی با پیچیدگی تئوری آن متفاوت است.

تحقیقات ما نشان می دهد که تکرار نمادهای BPMN از یک توزیع نمایی پیروی می کند. این بدین معناست که استفاده عملی از یک زبان مدلسازی شباهت بسیاری به استفاده از یک زبان طبیعی دارد. 

یافته‌های ارائه شده توسط پژوهش، طبیعتاً با محدودیت‌هایی روبرو است. به عنوان نمونه، می‌توان گفت، منبع شواهد تجربی به سه مجموعه از مدل‌های فرآیندی که دربرگیرنده ۱۲۰ مدل است، محدود شده است. با این وجود، تلاش شده است که مدل‌ها از زمینه‌های کاربردی متعدد انتخاب شوند. به علاوه، ما تقسیم بندی مدل‌ها را بر اساس جایی که مدل را از آن به دست آوردیم، انجام دادیم و اطلاعات کافی در مورد محتوایی که مدل بر اساس آن مورد استفاده قرار داده می‌شد، نداشتیم.

در تحقیقات آتی، ما به جمع آوری داده‌ها ادامه خواهیم داد و تلاش می‌کنیم اطلاعات بیشتری را در حوزه مربوطه گردآوری نماییم؛ به عنوان نمونه، این امر که ایجاد مدل چه هدفی را دنبال می‌کند و یا چه نوع مدلسازی برای ایجاد آن مورد استفاده قرار گرفته، مد نظر قرار داده خواهد شد. در جریان تحقیقات مرتبط، ما معیارهای پیچیدگی بیشتری را مدنظر قرار خواهیم داد.


منبع: برگرفته از مقاله How Much Language is Enough - انتشارات Springer

ترجمه: شهرزاد پیمان


 

تاریخ انتشار: 03 بهمن 1394

درباره رایورز

شرکت مهندسی نرم‌افزار رایورز در اوایل سال 1368 توسط جمعی‌از فعالین حرفه نرم‌افزار تأسیس گردید...

بیشتر بدانید

ارتباط با ما

  • تهران، خيابان ولی عصر، نرسيده به توانير، خيابان احتشام، شماره 5
  • 89326000

  • BPMS@rayvarz.com

خبرنامه پایگاه دانش BPM